รองเท้า ESD ควรวัดค่าความต้านทานไฟฟ้า โดยเฉพาะเมื่อใช้เป็นส่วนหนึ่งของระบบควบคุมไฟฟ้าสถิตในพื้นที่ EPA (ESD Protected Area) เพราะการทดสอบช่วยตรวจสอบว่ารองเท้ายังสามารถเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางระบายประจุไฟฟ้าสถิตได้ตามข้อกำหนด โดยการประเมินระบบคน–รองเท้า–พื้น ตาม IEC 61340-5-1:2024 และ ANSI/ESD S20.20-2021 ใช้เกณฑ์ความต้านทานรวมต่ำกว่า 1 × 10⁹ โอห์ม และแรงดันไฟฟ้าสถิตที่เกิดบนร่างกายระหว่างการทดสอบเดินต่ำกว่า 100 โวลต์ ทั้งสองเงื่อนไขมีความสำคัญต่อการรับรองประสิทธิภาพของระบบร่วมกัน ไม่ใช่เพียงวัดรองเท้าอย่างเดียว
รองเท้า ESD ต้องวัดค่าความต้านทานไฟฟ้าหรือไม่? วัดอย่างไรให้ถูกต้อง
ในโรงงานผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ เรามักเห็นพนักงานสวมรองเท้า ESD ก่อนเข้าไปทำงานในพื้นที่ควบคุมไฟฟ้าสถิต บางโรงงานมีเครื่องทดสอบรองเท้าติดตั้งไว้บริเวณทางเข้า พนักงานต้องยืนบนแผ่นทดสอบและรอให้เครื่องแสดงผลผ่านก่อนจึงจะเข้าไปปฏิบัติงานได้
หลายคนอาจสงสัยว่า ในเมื่อรองเท้าผ่านมาตรฐาน ESD มาจากโรงงานผู้ผลิตแล้ว ทำไมจึงต้องนำมาวัดค่าความต้านทานไฟฟ้าอีก และจำเป็นหรือไม่ที่ต้องทดสอบทุกวัน
คำตอบเกี่ยวข้องกับการทำงานของรองเท้า ESD โดยตรง เพราะรองเท้าประเภทนี้ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันไฟฟ้าดูด แต่ช่วยควบคุมการสะสมและระบายประจุไฟฟ้าสถิตจากร่างกายผ่านระบบที่เหมาะสม
แม้รองเท้าจะมีคุณสมบัติ ESD ตั้งแต่วันที่ซื้อ แต่เมื่อใช้งานไปนาน ๆ สิ่งสกปรก ความชื้น การสึกหรอของพื้นรองเท้า หรือการเปลี่ยนแผ่นรองด้านใน อาจส่งผลต่อค่าความต้านทานที่วัดได้
การตรวจสอบอย่างสม่ำเสมอจึงเป็นส่วนหนึ่งของการควบคุมคุณภาพในโรงงาน โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ไวต่อการคายประจุไฟฟ้าสถิต
รองเท้า ESD ต้องวัดค่าความต้านทานไฟฟ้าหรือไม่?
รองเท้า ESD ควรได้รับการทดสอบค่าความต้านทานไฟฟ้าตามแผนควบคุม ESD ของสถานประกอบการ โดยเฉพาะเมื่อใช้ในพื้นที่ ESD Protected Area (EPA) เพื่อยืนยันว่าสามารถช่วยระบายประจุไฟฟ้าสถิตได้อย่างเหมาะสม มาตรฐาน IEC 61340-5-1:2024 และ ANSI/ESD S20.20-2021 กำหนดเกณฑ์สำคัญสำหรับระบบคน–รองเท้า–พื้น ได้แก่ ค่าความต้านทานรวมต่ำกว่า 1 × 10⁹ โอห์ม และแรงดันไฟฟ้าสถิตที่เกิดระหว่างการเดินต่ำกว่า 100 โวลต์ โดยต้องทดสอบตามวิธีมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตาม การวัดรองเท้าเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าระบบป้องกัน ESD ทั้งหมดทำงานได้สมบูรณ์ เพราะพื้น ESD การสัมผัสระหว่างรองเท้ากับพื้น และเส้นทางต่อกราวด์ก็มีผลเช่นกัน
รองเท้า ESD คืออะไร และทำไมต้องควบคุมไฟฟ้าสถิต?
รองเท้า ESD (Electrostatic Discharge Footwear) คือรองเท้าที่ออกแบบมาให้มีคุณสมบัติทางไฟฟ้าเหมาะสำหรับใช้ควบคุมประจุไฟฟ้าสถิตบนร่างกาย
ในชีวิตประจำวัน ร่างกายสามารถสะสมประจุไฟฟ้าสถิตได้จากการเดิน การสัมผัสวัสดุ หรือการเสียดสีระหว่างพื้นผิว
เมื่อประจุสะสมมากพอและเกิดการคายประจุไปยังชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ อาจทำให้ส่วนประกอบภายในเสียหาย หรือเกิดความเสียหายแฝงที่ตรวจพบได้ยากในขั้นตอนแรก
อุตสาหกรรมที่มักมีระบบควบคุม ESD ได้แก่ โรงงานผลิตแผงวงจรอิเล็กทรอนิกส์ สายการประกอบอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ การผลิตชิ้นส่วนเซมิคอนดักเตอร์ และพื้นที่ตรวจสอบหรือซ่อมอุปกรณ์ที่ไวต่อไฟฟ้าสถิต
รองเท้า ESD จึงทำหน้าที่เป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการระบายประจุจากร่างกายไปยังระบบกราวด์ โดยทั่วไปผ่านพื้น ESD ที่ได้รับการออกแบบอย่างเหมาะสม
สิ่งสำคัญคือ รองเท้า ESD ต้องทำงานร่วมกับองค์ประกอบอื่น ไม่ใช่อาศัยรองเท้าเพียงคู่เดียว
ทำไมรองเท้า ESD ที่ซื้อมาใหม่จึงยังต้องตรวจสอบ?
รองเท้า ESD ที่มีเอกสารรับรองจากผู้ผลิตผ่านการประเมินคุณสมบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด แต่ในสถานที่ทำงานจริง สภาพแวดล้อมอาจแตกต่างจากตอนทดสอบ
ตัวอย่างเช่น รองเท้ารุ่นเดียวกัน เมื่อใช้งานร่วมกับพื้น ESD ต่างชนิดกัน อาจให้ผลการวัดค่าความต้านทานรวมแตกต่างกันได้
นอกจากนี้ ยังมีปัจจัยอื่นที่ส่งผลต่อผลทดสอบ ได้แก่
- พื้นรองเท้าสึกหรอจากการเดินเป็นเวลานาน
- คราบฝุ่น น้ำมัน หรือสิ่งสกปรกสะสมใต้รองเท้า
- การเปลี่ยนแผ่นรองเท้าเป็นวัสดุที่ไม่เหมาะกับระบบ ESD
- ลักษณะการสัมผัสระหว่างเท้ากับรองเท้า
- พื้น ESD มีคราบเคลือบหรือสิ่งปนเปื้อน
- ระบบกราวด์หรืออุปกรณ์ทดสอบมีความผิดปกติ
จึงเป็นไปได้ที่รองเท้าจะผ่านการทดสอบจากผู้ผลิต แต่เมื่อนำมาใช้กับพื้นจริงในโรงงาน กลับไม่ผ่านเกณฑ์ที่องค์กรกำหนด
นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมการตรวจสอบจึงไม่ควรสิ้นสุดเพียงแค่ดูสัญลักษณ์ ESD บนรองเท้า
ค่าความต้านทานไฟฟ้าของรองเท้า ESD ต้องอยู่ที่เท่าไร?
นี่เป็นคำถามที่ต้องแยกให้ชัดก่อนว่า เรากำลังวัดรองเท้าเพียงอย่างเดียว หรือกำลังวัดระบบคน–รองเท้า–พื้นร่วมกัน
ตามแนวทางของ IEC 61340-5-1:2024 และ ANSI/ESD S20.20-2021 ระบบควบคุม ESD ที่ใช้รองเท้าและพื้นเป็นเส้นทางกราวด์ของผู้ปฏิบัติงาน มีเกณฑ์สำคัญดังนี้
| รายการทดสอบ | เกณฑ์อ้างอิง | สิ่งที่ตรวจสอบ |
|---|---|---|
| ความต้านทานของระบบคน–รองเท้า–พื้น | ต่ำกว่า 1 × 10⁹ Ω | ความสามารถในการเชื่อมต่อทางไฟฟ้าสู่กราวด์ |
| แรงดันไฟฟ้าสถิตจากการเดิน | ต่ำกว่า 100 V | การเกิดแรงดันบนร่างกายระหว่างเดินตามวิธีทดสอบ |
| รองเท้าสำหรับควบคุม ESD | อ้างอิงเกณฑ์ผลิตภัณฑ์ของมาตรฐานที่ใช้ เช่น ANSI/ESD S20.20-2021 กำหนดต่ำกว่า 1 × 10⁹ Ω | คุณสมบัติความต้านทานของรองเท้า |
| ความถี่ในการตรวจสอบ | ตาม Compliance Verification Plan | ตรวจสอบว่าระบบยังคงเป็นไปตามข้อกำหนด |
หมายเหตุ: ค่า 1 × 10⁹ Ω เท่ากับ 1,000,000,000 โอห์ม หรือ 1 GΩ (กิกะโอห์ม) แต่ตัวเลขนี้ไม่ใช่เกณฑ์เดียวที่สามารถนำไปใช้ตัดสินการทดสอบทุกประเภทได้โดยไม่ดูวิธีทดสอบ
สำหรับการทดสอบด้วยเครื่อง ESD Footwear Tester ในโรงงาน ต้องใช้ขอบเขตค่าที่กำหนดไว้ในแผน ESD ขององค์กรและตรงกับวัตถุประสงค์ของเครื่องทดสอบนั้น
ไม่ควรนำค่าเกณฑ์ของรองเท้าเพียงอย่างเดียวไปสรุปแทนผลการทดสอบระบบคน–รองเท้า–พื้นทั้งหมด
ทำไมค่าความต้านทานยิ่งต่ำจึงไม่ได้แปลว่ายิ่งดีเสมอไป?
หน้าที่ของรองเท้า ESD คือช่วยควบคุมไฟฟ้าสถิตโดยสร้างเส้นทางระบายประจุที่เหมาะสม ไม่ใช่ทำให้ความต้านทานต่ำที่สุดเท่าที่จะทำได้
การเลือกช่วงค่าความต้านทานต้องคำนึงถึงการทำงานของระบบ ESD และความปลอดภัยของผู้สวมใส่
ดังนั้น ไม่ควรนำรองเท้าที่มีค่าความต้านทานต่ำมากมาใช้โดยไม่ตรวจสอบว่าเหมาะกับข้อกำหนดของสถานประกอบการหรือไม่
รองเท้า ESD ต้องวัดทุกวันหรือไม่?
สำหรับโรงงานที่มีระบบ ESD Control Program การตรวจสอบรองเท้าก่อนเริ่มงานหรือก่อนเข้าสู่พื้นที่ EPA เป็นแนวปฏิบัติที่พบได้บ่อยและเหมาะกับการควบคุมความเสี่ยง
อย่างไรก็ตาม มาตรฐานไม่ได้กำหนดความถี่เดียวกันสำหรับทุกโรงงานและทุกสถานการณ์
องค์กรต้องกำหนดความถี่ในการตรวจสอบไว้ใน Compliance Verification Plan โดยพิจารณาความเสี่ยงของผลิตภัณฑ์ ความสำคัญของกระบวนการ และโอกาสที่อุปกรณ์ควบคุม ESD จะเสื่อมสภาพระหว่างรอบการตรวจ
ตัวอย่างแนวทางที่สามารถนำไปปรับใช้ได้ ได้แก่
| ช่วงเวลา | การตรวจสอบที่แนะนำ | วัตถุประสงค์ |
|---|---|---|
| ก่อนนำรองเท้ารุ่นใหม่เข้าระบบ | ตรวจคุณสมบัติและความเข้ากันได้กับพื้น ESD | รับรองว่ารองเท้าเหมาะกับระบบ |
| ก่อนเริ่มกะทำงาน | ทดสอบรองเท้าตาม SOP | ตรวจสอบความพร้อมก่อนใช้งาน |
| หลังเปลี่ยนแผ่นรองเท้า | ทดสอบซ้ำ | ตรวจสอบผลกระทบต่อเส้นทางระบายประจุ |
| หลังพบสิ่งสกปรกหรือความเสียหาย | ตรวจและทดสอบตามความเหมาะสม | ประเมินความผิดปกติ |
| หลังเปลี่ยนประเภทพื้น ESD | ประเมินระบบรองเท้า–พื้นใหม่ | ตรวจสอบความเข้ากันได้ |
| ตามรอบการตรวจสอบขององค์กร | ทดสอบตาม Compliance Verification Plan | ยืนยันผลการควบคุมอย่างต่อเนื่อง |
สำหรับโรงงานที่มีความเสี่ยงสูง การทดสอบทุกวันหรือทุกครั้งก่อนเข้าพื้นที่ EPA อาจเป็นแนวทางที่เหมาะสม แต่ต้องกำหนดให้ชัดในระเบียบปฏิบัติของสถานประกอบการ

วัดค่ารองเท้า ESD แบบไหนได้บ้าง?
การตรวจสอบรองเท้า ESD ไม่ได้มีเพียงวิธีเดียว โดยแต่ละวิธีให้ข้อมูลต่างกัน
| วิธีทดสอบ | อุปกรณ์หรือมาตรฐาน | ใช้ตรวจสอบ |
|---|---|---|
| ทดสอบรองเท้าเป็นผลิตภัณฑ์ | IEC 61340-4-3 / ANSI/ESD STM9.1 | ความต้านทานของรองเท้า |
| ทดสอบพนักงานขณะสวมรองเท้า | ESD Footwear Tester ตามวิธีที่องค์กรกำหนด | ความต่อเนื่องทางไฟฟ้าของระบบคนกับรองเท้า |
| ทดสอบระบบคน–รองเท้า–พื้น | IEC 61340-4-5 / ANSI/ESD STM97.1 | ความต้านทานรวมของระบบสู่กราวด์ |
| ทดสอบแรงดันจากการเดิน | IEC 61340-4-5 / ANSI/ESD STM97.2 | แรงดันไฟฟ้าสถิตที่เกิดขึ้นขณะเดิน |
1. การใช้ ESD Footwear Tester
เป็นวิธีที่พบได้ในโรงงานอิเล็กทรอนิกส์ โดยผู้ปฏิบัติงานสวมรองเท้าและยืนบนแผ่นทดสอบ จากนั้นใช้งานเครื่องตามคู่มือ
เครื่องบางรุ่นสามารถแยกผลของรองเท้าซ้ายและขวาได้ ทำให้ตรวจสอบเบื้องต้นได้ว่ารองเท้าข้างใดมีปัญหา
หากเครื่องแสดง PASS หมายความว่าค่าที่ตรวจวัดอยู่ภายในช่วงที่ตั้งไว้สำหรับการทดสอบนั้น
แต่ผล PASS จากเครื่องตรวจรองเท้าไม่ได้เป็นหลักฐานเพียงพอว่าระบบพื้นและรองเท้าในพื้นที่ EPA ผ่านเกณฑ์การทดสอบแรงดันจากการเดินด้วย
2. การวัดระบบคน–รองเท้า–พื้น
การวัดรูปแบบนี้พิจารณาองค์ประกอบหลายส่วนร่วมกัน ตั้งแต่ผู้สวมใส่ ผ่านรองเท้า พื้น ESD ไปจนถึงระบบกราวด์
ข้อดีคือสามารถประเมินผลการทำงานของระบบในสภาพที่ใกล้เคียงการใช้งานจริงมากขึ้น
ตัวอย่างเช่น รองเท้าที่วัดแยกแล้วผ่านเกณฑ์ และพื้น ESD ที่วัดแยกแล้วผ่านเกณฑ์ ก็ยังอาจทำงานร่วมกันได้ไม่เหมาะสมเนื่องจากความต้านทานบริเวณจุดสัมผัสระหว่างพื้นกับรองเท้า
3. การทดสอบแรงดันไฟฟ้าสถิตระหว่างเดิน
หรือ Walking Voltage Test เป็นการทดสอบแรงดันไฟฟ้าสถิตที่เกิดขึ้นบนร่างกายระหว่างเดินด้วยรองเท้าและพื้นตามชุดที่ต้องการประเมิน
วิธีนี้ช่วยตอบคำถามว่า ระบบสามารถควบคุมการเกิดแรงดันไฟฟ้าสถิตจากการเดินได้ตามเกณฑ์ที่กำหนดหรือไม่
เพราะการมีค่าความต้านทานผ่านเกณฑ์เพียงอย่างเดียว ไม่ได้รับประกันว่าแรงดันไฟฟ้าสถิตที่เกิดขึ้นระหว่างเดินจะต่ำตามเกณฑ์เสมอไป
HowTo: 7 ขั้นตอนตรวจสอบรองเท้า ESD ด้วยเครื่องทดสอบ
ขั้นตอนต่อไปนี้เป็นแนวทางสำหรับการตรวจสอบเบื้องต้นด้วย ESD Footwear Tester โดยต้องใช้คู่มือเครื่องและ SOP ของสถานประกอบการประกอบเสมอ
ขั้นตอนที่ 1: ตรวจสอบสภาพรองเท้า
ก่อนทดสอบ ให้ดูว่าพื้นรองเท้ามีสิ่งสกปรกสะสมมากหรือไม่ มีรอยแตก พื้นสึกผิดปกติ หรือมีการเปลี่ยนแผ่นรองด้านในโดยไม่ได้รับอนุมัติหรือเปล่า
หากพบความเสียหายที่กระทบต่อการใช้งาน ควรให้ผู้รับผิดชอบประเมินก่อนใช้ต่อ
ขั้นตอนที่ 2: ตรวจสอบความพร้อมของเครื่อง ESD Tester
ตรวจสอบสถานะเครื่องทดสอบ การตั้งค่าช่วงความต้านทาน และความพร้อมของจุดต่อกราวด์ตามคู่มือ รวมถึงสถานะการสอบเทียบหรือการตรวจสอบความถูกต้องของเครื่อง
หากเครื่องมีข้อผิดพลาดหรือเกินรอบตรวจสอบที่กำหนด ไม่ควรนำผลที่ได้มาใช้รับรองการผ่านโดยไม่ตรวจสอบก่อน
ขั้นตอนที่ 3: สวมรองเท้า ESD ให้ถูกต้อง
สวมรองเท้าทั้งสองข้างให้กระชับตามปกติ และตรวจสอบว่าไม่มีสิ่งแปลกปลอมที่อาจทำให้การสัมผัสระหว่างเท้ากับรองเท้าผิดปกติ
ไม่ควรปรับแต่งรองเท้าหรือถอดแผ่นรองที่เป็นส่วนประกอบสำคัญเพียงเพื่อให้ผ่านการทดสอบ
ขั้นตอนที่ 4: ยืนบนแผ่นทดสอบ
ยืนบนแผ่น Electrode หรือ Footplate ตามตำแหน่งที่เครื่องกำหนด
หากเป็นเครื่องแบบ Dual-Foot Tester ให้จัดเท้าแต่ละข้างให้อยู่ในพื้นที่ทดสอบของตนเอง และปฏิบัติตามวิธีจับแผ่นสัมผัสหรือปุ่มทดสอบตามคู่มือรุ่นนั้น
ขั้นตอนที่ 5: อ่านผลการทดสอบ
เริ่มทดสอบและรอให้เครื่องแสดงผล
โดยทั่วไปเครื่องอาจแสดง PASS, FAIL, HIGH หรือ LOW ขึ้นอยู่กับรุ่นและช่วงค่าที่ตั้งไว้
- PASS: ผลอยู่ภายในช่วงที่ตั้งสำหรับการทดสอบ
- HIGH: ความต้านทานสูงกว่าขอบเขตที่กำหนด
- LOW: ความต้านทานต่ำกว่าขอบเขตที่ตั้งไว้ หากเครื่องมีการตรวจเกณฑ์ด้านล่าง
- FAIL: ไม่ผ่านเงื่อนไขอย่างน้อยหนึ่งรายการ ซึ่งต้องดูรายละเอียดเพิ่มเติม
ผลที่แสดงต้องแปลความหมายตามเกณฑ์และชนิดการทดสอบขององค์กร
ขั้นตอนที่ 6: ดำเนินการเมื่อทดสอบไม่ผ่าน
หากเครื่องแสดงผลไม่ผ่าน ไม่ควรฝืนเข้าพื้นที่ควบคุม ESD
ให้ตรวจสอบว่าพนักงานใช้งานเครื่องถูกวิธีหรือไม่ พื้นรองเท้ามีสิ่งสกปรกหรือไม่ และเครื่องอยู่ในสภาพพร้อมใช้งานหรือเปล่า
หลังแก้ไขสาเหตุที่ตรวจพบแล้ว ให้ทดสอบซ้ำ หากยังไม่ผ่านควรส่งต่อให้ผู้รับผิดชอบ ESD ตรวจสอบ และพิจารณาเปลี่ยนรองเท้าที่ได้รับการรับรองตามขั้นตอนขององค์กร
ขั้นตอนที่ 7: บันทึกและติดตามผล
บันทึกผลการทดสอบตามระบบของโรงงาน เช่น รหัสพนักงาน วันที่ เวลา ผลของรองเท้าแต่ละข้าง และการดำเนินการเมื่อพบข้อผิดพลาด
ข้อมูลเหล่านี้ช่วยตรวจสอบย้อนหลังได้ว่าปัญหาเกิดซ้ำกับรองเท้ารุ่นใด พนักงานกลุ่มใด หรือเกิดในช่วงเวลาใดมากกว่าปกติ
รองเท้า ESD วัดไม่ผ่าน เกิดจากอะไร?
หากรองเท้าที่เคยผ่านการทดสอบกลับแสดงผลไม่ผ่าน ไม่จำเป็นต้องสรุปว่ารองเท้าเสียทันที เพราะผลทดสอบอาจได้รับผลกระทบจากหลายปัจจัย
ตารางวิเคราะห์สาเหตุที่พบบ่อย
| อาการ | สาเหตุที่อาจเกี่ยวข้อง | แนวทางตรวจสอบ |
|---|---|---|
| ความต้านทานสูงเกินเกณฑ์ | พื้นรองเท้าสกปรกหรือจุดสัมผัสไม่ดี | ทำความสะอาดตามคู่มือและทดสอบซ้ำ |
| รองเท้าใหม่วัดไม่ผ่าน | รองเท้าไม่เข้ากับข้อกำหนดหรือช่วงตั้งค่าเครื่อง | ตรวจเอกสารรุ่นและค่าที่ตั้ง |
| ผ่านข้างหนึ่ง ไม่ผ่านอีกข้าง | รองเท้าข้างหนึ่งมีปัญหาหรือสัมผัสไม่ดี | ตรวจแยกซ้าย–ขวา |
| ผลไม่คงที่ | ตำแหน่งยืน การสัมผัส หรือเครื่องทดสอบผิดปกติ | ตรวจขั้นตอนและสภาพเครื่อง |
| ผ่านที่เครื่อง แต่ระบบพื้นไม่ผ่าน | ความเข้ากันได้ระหว่างรองเท้ากับพื้นมีปัญหา | ทดสอบระบบคน–รองเท้า–พื้น |
| เริ่มไม่ผ่านหลังเปลี่ยนแผ่นรอง | แผ่นรองใหม่อาจกระทบเส้นทางนำไฟฟ้า | ตรวจสอบชนิดแผ่นรองและทดสอบใหม่ |
| ผลเปลี่ยนเมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยน | ความชื้น อุณหภูมิ หรือสภาพผิวสัมผัสเปลี่ยน | บันทึกสภาพแวดล้อมและประเมินร่วมกัน |
ข้อควรระวัง: ไม่ควรใช้วิธีทำให้รองเท้าเปียกหรือเติมสารแปลกปลอมเพื่อบังคับให้ค่าความต้านทานผ่าน เพราะอาจทำให้ผลทดสอบไม่น่าเชื่อถือและเพิ่มความเสี่ยงด้านความปลอดภัย
รองเท้า ESD กับรองเท้าป้องกันไฟฟ้าดูดเหมือนกันหรือไม่?
ไม่เหมือนกัน และเป็นเรื่องที่ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง
รองเท้า ESD ออกแบบมาเพื่อช่วยควบคุมการคายประจุไฟฟ้าสถิต ส่วนรองเท้าป้องกันอันตรายจากไฟฟ้าช็อตถูกออกแบบเพื่อช่วยลดความเสี่ยงจากการสัมผัสไฟฟ้าภายใต้ข้อกำหนดเฉพาะ
| ประเด็น | รองเท้า ESD | รองเท้าสำหรับป้องกันอันตรายจากไฟฟ้าช็อต |
|---|---|---|
| วัตถุประสงค์ | ควบคุมการสะสมและการระบายไฟฟ้าสถิต | ช่วยลดความเสี่ยงจากไฟฟ้าช็อต |
| หลักการ | มีเส้นทางระบายประจุที่ควบคุมได้ | ใช้คุณสมบัติฉนวนตามข้อกำหนด |
| การใช้งานหลัก | โรงงานอิเล็กทรอนิกส์ พื้นที่ EPA | งานที่มีความเสี่ยงทางไฟฟ้าตามการประเมิน |
| การทดสอบ | ความต้านทานและประสิทธิภาพ ESD | การทดสอบตามมาตรฐานป้องกันไฟฟ้าที่เกี่ยวข้อง |
| ใช้ทดแทนกันได้หรือไม่ | ไม่ควรใช้แทนรองเท้าป้องกันไฟฟ้าช็อต | ไม่ควรถือว่าใช้ควบคุม ESD ได้โดยอัตโนมัติ |
ดังนั้น พนักงานที่ต้องปฏิบัติงานใกล้อุปกรณ์ไฟฟ้าที่มีความเสี่ยงต่อไฟฟ้าช็อต ไม่ควรนำรองเท้า ESD มาใช้แทนรองเท้าหรืออุปกรณ์ป้องกันไฟฟ้าที่กำหนดไว้สำหรับงานนั้น
รองเท้า ESD ที่ผ่านมาตรฐาน IEC 61340 ยังต้องวัดซ้ำหรือไม่?
ยังควรมีการตรวจสอบตามแผน ESD Control Program ขององค์กร
เพราะผลทดสอบในขั้นตอนการรับรองผลิตภัณฑ์ และผลการตรวจสอบระหว่างใช้งานมีวัตถุประสงค์แตกต่างกัน
การทดสอบตอนคัดเลือกผลิตภัณฑ์ช่วยยืนยันว่ารองเท้าหรือระบบที่เลือกมีคุณสมบัติตรงตามข้อกำหนด ส่วนการตรวจระหว่างใช้งานช่วยยืนยันว่าคุณสมบัติที่ต้องการยังคงอยู่
สำหรับองค์กรที่มีพื้นที่ EPA การจัดทำระบบตรวจสอบที่ชัดเจนจะช่วยลดความเสี่ยงจากการใช้รองเท้าที่เสื่อมสภาพโดยไม่ทราบสาเหตุ
มาตรฐาน ESD ที่ควรรู้
| มาตรฐาน | ขอบเขต |
|---|---|
| IEC 61340-5-1:2024 | ข้อกำหนดทั่วไปสำหรับระบบควบคุม ESD เพื่อปกป้องอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ |
| IEC 61340-4-3:2017 | วิธีทดสอบความต้านทานไฟฟ้าของรองเท้า |
| IEC 61340-4-5:2018 | การทดสอบรองเท้าและพื้นร่วมกับผู้สวมใส่ |
| ANSI/ESD S20.20-2021 | ข้อกำหนดสำหรับการจัดทำระบบควบคุม ESD |
| ANSI/ESD STM9.1-2022 | วิธีวัดความต้านทานของรองเท้าและอุปกรณ์กราวด์ที่เท้า |
| ANSI/ESD STM97.1 / STM97.2 | วิธีทดสอบความต้านทานระบบคน–รองเท้า–พื้น และแรงดันจากการเดิน |
| ESD TR53 | แนวทางการตรวจสอบการปฏิบัติตามข้อกำหนด ESD |
องค์กรควรตรวจสอบฉบับมาตรฐานที่ใช้กับระบบของตนเอง รวมถึงข้อกำหนดจากลูกค้าและหน่วยงานรับรอง ก่อนกำหนดค่าทดสอบและความถี่อย่างเป็นทางการ
ตัวอย่างการบันทึกผลทดสอบรองเท้า ESD ในโรงงาน
การบันทึกผลควรทำให้สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ว่าใครเป็นผู้ใช้งานรองเท้า รุ่นใด และผ่านเกณฑ์ที่กำหนดหรือไม่
ตัวอย่างรูปแบบการบันทึก:
| วันที่ | รหัสพนักงาน | รองเท้าซ้าย | รองเท้าขวา | ผลรวม | การดำเนินการ |
|---|---|---|---|---|---|
| 10/11/2026 | EMP001 | PASS | PASS | PASS | อนุญาตเข้าพื้นที่ |
| 10/11/2026 | EMP002 | PASS | FAIL | FAIL | ตรวจสอบรองเท้าขวา |
| 10/11/2026 | EMP003 | FAIL | FAIL | FAIL | ส่งตรวจโดยผู้รับผิดชอบ ESD |
หมายเหตุ: ข้อมูลในตารางเป็นตัวอย่างสมมติสำหรับแสดงรูปแบบบันทึกผล ไม่ใช่ข้อมูลการทดสอบจริง
หากเครื่องทดสอบสามารถบันทึกค่าความต้านทานเป็นตัวเลขได้ ควรเก็บค่าดังกล่าวพร้อมหน่วยวัด เกณฑ์ที่ตั้ง และหมายเลขเครื่องทดสอบ เพื่อช่วยวิเคราะห์แนวโน้มการเปลี่ยนแปลงในระยะยาว
สรุป: รองเท้า ESD ต้องวัดค่าความต้านทานไฟฟ้าหรือไม่?
รองเท้า ESD ควรได้รับการตรวจสอบค่าความต้านทานไฟฟ้าตามแผนควบคุม ESD ขององค์กร เพราะคุณสมบัติของรองเท้าสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามการใช้งานและสภาพแวดล้อม
อย่างไรก็ตาม การตรวจสอบไม่ได้มีเพียงการวัดรองเท้าหนึ่งคู่แล้วดูว่าเครื่องแสดง PASS หรือ FAIL เท่านั้น แต่ต้องพิจารณาด้วยว่ารองเท้าทำงานร่วมกับพื้นและระบบกราวด์ได้ตามข้อกำหนดหรือไม่
สำหรับโรงงานที่ใช้รองเท้า ESD ในการควบคุมประจุไฟฟ้าสถิต การตรวจสอบก่อนเริ่มงาน การบันทึกผล และการทดสอบระบบร่วมกันอย่างเหมาะสม เป็นแนวทางที่ช่วยรักษาประสิทธิภาพของ ESD Control Program ได้ในระยะยาว
สิ่งสำคัญที่สุดคือ รองเท้า ESD ไม่ได้มีหน้าที่เพียงระบายไฟฟ้าสถิต แต่ต้องเป็นส่วนหนึ่งของระบบที่ออกแบบ ทดสอบ และดูแลรักษาอย่างถูกต้อง เพื่อช่วยปกป้องชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่ไวต่อการคายประจุ
FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการวัดค่ารองเท้า ESD
1. รองเท้า ESD จำเป็นต้องวัดค่าความต้านทานไฟฟ้าหรือไม่?
ควรตรวจสอบตามแผน ESD ขององค์กร โดยเฉพาะหากใช้รองเท้าเป็นส่วนหนึ่งของระบบกราวด์ของพนักงานในพื้นที่ EPA เพื่อยืนยันว่าคุณสมบัติยังเป็นไปตามเกณฑ์ที่กำหนด
2. รองเท้า ESD ต้องวัดค่าความต้านทานทุกวันไหม?
การทดสอบก่อนเริ่มกะเป็นแนวปฏิบัติที่นิยมใช้ แต่ความถี่ต้องกำหนดตาม Compliance Verification Plan ขององค์กร ไม่ใช่ทุกสถานประกอบการต้องใช้รอบทดสอบเดียวกัน
3. รองเท้า ESD ต้องมีค่าความต้านทานกี่โอห์ม?
สำหรับระบบคน–รองเท้า–พื้น ตาม IEC 61340-5-1:2024 และ ANSI/ESD S20.20-2021 ใช้เกณฑ์ความต้านทานรวมต่ำกว่า 1 × 10⁹ โอห์ม และแรงดันจากการเดินต่ำกว่า 100 โวลต์ โดยต้องใช้วิธีทดสอบที่กำหนด
4. รองเท้า ESD วัดไม่ผ่านเกิดจากอะไร?
อาจเกิดจากสิ่งสกปรกใต้รองเท้า การสัมผัสกับอุปกรณ์ทดสอบไม่เหมาะสม แผ่นรองเท้าไม่เข้ากัน พื้นรองเท้าเสื่อม หรือเครื่องทดสอบและการตั้งค่าเกิดปัญหา
5. รองเท้า ESD ที่มีใบรับรองแล้วต้องทดสอบอีกหรือไม่?
ควรตรวจสอบตามแผนควบคุม ESD เพราะเอกสารรับรองผลิตภัณฑ์ไม่สามารถยืนยันคุณสมบัติของรองเท้าระหว่างใช้งานได้ตลอดเวลา
6. ใช้มัลติมิเตอร์ธรรมดาวัดรองเท้า ESD ได้หรือไม่?
ไม่ควรนำผลจากมัลติมิเตอร์ทั่วไปมาใช้แทนการทดสอบตามมาตรฐาน เพราะเครื่องอาจมีช่วงวัดและแรงดันทดสอบไม่เหมาะกับการวัดความต้านทานสูงของวัสดุ ESD ควรใช้เครื่องมือที่รองรับวิธีทดสอบที่กำหนด
7. รองเท้า ESD กันไฟฟ้าดูดได้หรือไม่?
ไม่ควรถือว่ารองเท้า ESD เป็นรองเท้าป้องกันไฟฟ้าดูด เพราะถูกออกแบบเพื่อควบคุมไฟฟ้าสถิต ไม่ใช่ใช้แทนอุปกรณ์ฉนวนป้องกันอันตรายจากไฟฟ้าช็อต
8. หากรองเท้า ESD ผ่านเครื่อง Tester แล้ว ต้องตรวจสอบพื้น ESD อีกหรือไม่?
ต้องตรวจสอบตามแผนควบคุม ESD เพราะรองเท้าและพื้นต้องทำงานร่วมกัน ผลการทดสอบรองเท้าเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันประสิทธิภาพของระบบคน–รองเท้า–พื้น
9. เปลี่ยนแผ่นรองเท้า ESD แล้วต้องทดสอบใหม่หรือไม่?
ควรทดสอบใหม่ เพราะแผ่นรองเท้าที่ไม่เหมาะสมอาจส่งผลต่อเส้นทางการระบายประจุจากร่างกายผ่านรองเท้า
10. รองเท้า ESD กับรองเท้า Antistatic เหมือนกันหรือไม่?
ไม่เหมือนกันทั้งหมด รองเท้า Antistatic ที่ผ่านเกณฑ์ความต้านทานตามมาตรฐานรองเท้านิรภัยไม่ได้หมายความว่าจะผ่านข้อกำหนดระบบควบคุม ESD ของโรงงานโดยอัตโนมัติ ต้องตรวจสอบวิธีทดสอบและคุณสมบัติที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติม
👉 ดูรายละเอียด ” รองเท้าเซฟตี้ ” ทั้งหมด
👉 สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมผ่าน LINE: @158kbakp ได้ทันที



